บทความการอนุญาโตตุลาการกับงานวิศวกรรม

บทนำ

กฎหมายอนุญาโตตุลาการของไทยที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันได้รับแนวคิดมาจากกฎหมายแม่แบบว่าด้วยอนุญาโตตุลาการทางการค้าระหว่างประเทศของคณะกรรมาธิการกฎหมายการค้าระหว่างประเทศแห่งสหประชาชาติ ซึ่งกฎหมายแม่แบบดังกล่าวจัดทำขึ้นเพื่อให้ประเทศต่างๆ ได้นำไปพิจารณาบัญญัติเป็นกฎหมายภายในของแต่ละประเทศ
ระบบอนุญาโตตุลาการเป็นวิธีการระงับยุติข้อพิพาทอย่างหนึ่งที่มีการนำไปใช้กันอย่างแพร่หลายในประเทศต่างๆ ทั่วโลก ต่อมาได้มีการจัดทำข้อตกลงระหว่างประเทศในเรื่องระบบอนุญาโตตุลาการขึ้น ซึ่งประเทศไทยได้เข้าเป็นภาคีผูกพันตามข้อตกลงดังกล่าว ในขณะนั้นศาลยุติธรรมก็ให้หันมาความสำคัญกับระบบอนุญาโตตุลาการ โดยเห็นว่าเป็นทางเลือกทางหนึ่งของประชาชนในการยุติข้อพิพาทนอกจากการฟ้องคดีต่อศาล ศาลยุติธรรมจึงจัดตั้งสถาบันอนุญาโตตุลาการขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2533 และได้มีการดำเนินการอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบันเป็นเวลาเกือบ 20 ปี คดีที่เข้าสู่กระบวนการอนุญาโตตุลาการตั้งแต่ต้อนจนถึงปัจจุบันคิดเป็นทุนทรัพย์โดยรวมมีจำนวนมากกว่าสองแสนล้านบาท จากการที่ศาลยุติธรรมได้ยกร่างพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการฉบับแรกคือ ฉบับ พ.ศ. 2530 ต่อมาได้ยกร่างพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ ฉบับ พ.ศ. 2545 และในปี พ.ศ. 2550 ได้มีการยกร่างพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ ฉบับ พ.ศ. 2550 ซึ่งเป็นฉบับที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน
ระบบอนุญาโตตุลาการเป็นระบบที่เข้ามาช่วยเสริมระบบของศาล ระบบอนุญาโตตุลาการจำเป็นที่จะต้องพึ่งพาระบบของศาล กระบวนการอนุญาโตตุลาการหลายอย่างมีความจำเป็นที่จะต้องอาศัยอำนาจศาล เช่น การแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการ การขอให้ศาลออกคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวระหว่างกระบวนการพิจารณาของอนุญาโตตุลาการ การพิพากษาของศาลเพื่อบังคับตามคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการ เป็นต้น
ตามที่ได้เกริ่นนำมาแล้วข้างต้นว่าการอนุญาโตตุลาการเป็นกระบวนการระงับข้อพิพาทระหว่างคู่พิพาทซึ่งในปัจจุบันได้รับการยอมรับว่าเป็นกระบวนการระงับข้อพิพาททางการพาณิชย์ระหว่างประเทศที่มีประสิทธิภาพและได้รับความนิยมแพร่หลายมากขึ้นเนื่องจากคู่พิพาทมีอิสระในการคัดเลือกตัวบุคคลที่จะมาเป็นอนุญาโตตุลาการในการวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทของตนได้ ซึ่งอนุญาโตตุลาการนี้อาจเป็นบุคคลที่มีความรู้ความชำนาญในแวดวงธุรกิจหรือมีความรู้เฉพาะด้านที่เกี่ยวข้องกับข้อพิพาท และสามารถเลือกภาษาที่จะใช้ในการพิจารณาข้อพิพาทของอนุญาโตตุลาการตลอดจนถึงสถานที่ทำการอนุญาโตตุลาการซึ่งจะมีผลถึงกฎหมายที่จะนำมาปรับใช่แก่กระบวนการอนุญาโตตุลาการ นอกจากนี้ขั้นตอนในการดำเนินกระบวนพิจารณาหรือวิธีพิจารณาความของอนุญาโตตุลาการยังขึ้นอยู่กับข้อตกลงของคู่พิพาทด้วย ซึ่งเป็นผลทำให้กระบวนพิจารณามีความยืดหยุ่นรวดเร็วและสามารถรักษาความลับทางธุรกิจของคู่พิพาท
จะเห็นได้ว่าในปัจจุบันประเทศได้เปิดตลาดการค้าเสรีมีนักลงทุนจากต่างชาติเข้ามาลงทุนในประเทศเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วทั้งในภาครัฐและเอกชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งโครงการสัญญาขนาดใหญ่ของรัฐ ซึ่งในสัญญาของโครงการร่วมทุน หรือสัมปทานขนาดใหญ่เหล่านี้มีสัญญาอนุญาโตตุลาการระบุไว้ในสัญญาทุกสัญญา ทั้งนี้ผู้ที่ลงทุนในธุรกิจระหว่างประเทศได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการอนุญาโตตุลาการ
ในส่วนของงานวิศวกรรมด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นโครงการประเภทใดก็ตามมักจะเกิดปัญหาความขัดแย้งขึ้นได้ตลอดระยะเวลาถึงแม้งานเหล่านั้นจะเสร็จและสามารถใช้งานไปแล้วก็ตาม ปัญหาความขัดแย้งเหล่านั้นเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงได้ค่อนข้างยากถึงแม้ผู้ที่เกี่ยวข้องจะพยายามหาทางป้องกันไว้ตั้งแต่เริ่มโครงการแล้วก็ตาม เมื่อเกิดปัญหาข้อขัดแย้งขึ้นหากคู่กรณีไม่สามารถสรุปหาข้อยุติในความขัดแย้งนั้นได้ก็จะเกิดเป็นข้อพิพาทขึ้น ซึ่งเมื่อถึงขั้นตอนนี้วิธีวิธีการอนุญาโตตุลาการจึงได้ถูกกล่าวถึงและมีการนำมาใช้ในการระงับข้อพิพาทที่เกิดขึ้นในงานด้านวิศวกรรม อาทิเช่น โครงการสนามบินสุวรรณภูมิ โครงการทางด่วนต่างระดับ โครงการรถไฟฟ้าใต้ดิน และโครงการสัมปทานต่างๆ ซึ่งโครงการเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับงานด้านวิศวกรรมเกือบทั้งหมด โดยในระหว่างการดำเนินการหลายโครงการประสบกับปัญหาข้อขัดแย้งที่ไม่สามารถหาข้อยุติได้จนกลายเป็นข้อพิพาทเกิดขึ้น ยกตัวอย่างเช่น กรณีข้อพิพาททางด่วนต่างระดับบูรพาวิถี กรณีข้อพิพาทสัญญา ITV กรณีข้อพิพาทหวยออนไลน์
วิธีการอนุญาโตตุลาการนี้ได้รับการยอมรับกันในระดับสากลคือสามารถใช้ระบบนี้ได้ในกว่า 140 ประเทศ
ดังนั้นวิธีการระงับข้อพิพาทโดยวิธีการอนุญาโตตุลาการจึงเป็นเรื่องที่น่าสนใจสำหรับบุคลากรทางด้านวิศวกรรมที่ควรศึกษาและทำความเข้าใจถึงหลักการ วิธีการดำเนินการ ขั้นตอนต่างๆ ของระบบอนุญาโตตุลาการ รวมถึงศึกษากรณีตัวอย่างที่เคยเกิดขึ้น เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติต่อไป
คณะผู้จัดทำได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของระบบอนุญาโตตุลาการดังกล่าวข้างต้น จึงได้ศึกษาค้นคว้ารวบรวมและเรียบเรียงข้อมูลที่ได้เป็นบทความอนุญาโตตุลาการกับงานวิศวกรรม โดยได้จัดแบ่งเป็น 6 บทความดังนี้

1. บทความ เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของการระงับข้อพิพาทโดยการอนุญาโตตุลาการ
จัดทำโดย นายปราโมทย์ ชาญบัณฑิต รหัสนักศึกษา 5214770149

2. บทความ เรื่อง ผู้เรียกร้องในกระบวนการอนุญาโตตุลาการ
จัดทำโดย นายวาสุเทพ ช่างสุวรรณ รหัสนักศึกษา 5214770219

3. บทความ เรื่อง ผู้คัดค้านในกระบวนการอนุญาโตตุลาการ
จัดทำโดย นายอภิสิทธิ์ อินจันทร์ รหัสนักศึกษา 5214770136

4. บทความ เรื่อง สัญญาทางปกครองกับการระงับข้อพิพาทด้วยวิธีอนุญาโตตุลาการ
จัดทำโดย นางสาววันดี พืชผา รหัสนักศึกษา 5214770297

5. บทความ เรื่อง กรณีศึกษา: การอนุญาโตตุลาการ ระหว่างส่วนราชการกับเอกชน สัญญาจ้างก่อสร้างขุดลอกหนองน้ำและคลองธรรมชาติ
จัดทำโดย นายนายธีรพงษ์ ปากเมย รหัสนักศึกษา 5214770079

6. บทความ เรื่อง กรณีศึกษา: ศาลฎีกายกฟ้องหวยออนไลน์งดจ่าย 2.5 พันล้านบาท
จัดทำโดย นายชัยพร พูลขันธ์ รหัสนักศึกษา 5214770042